Phương pháp · Bài 3 · đọc khoảng 6 phút

Kết quả kinh doanh và dòng tiền

Bảng cân đối cho biết công ty có gì. Báo cáo kết quả kinh doanh cho biết công ty làm ra lợi nhuận từ đâu, còn dòng tiền cho biết lợi nhuận đó có biến thành tiền thật hay không.

Báo cáo kết quả kinh doanh đọc thế nào?

Báo cáo kết quả kinh doanh (KQKD) cho biết trong kỳ công ty bán được bao nhiêu, tốn bao nhiêu và còn lãi bao nhiêu. Doanh thu có ba nguồn rất khác nhau về chất lượng:

Nguồn thu	Ví dụ	Độ bền
Doanh thu bán hàng, dịch vụ	Bán hàng hoá, thành phẩm, dịch vụ	Bền — hoạt động kinh doanh chính
Doanh thu tài chính	Lãi cho vay, lãi tỷ giá, lãi đầu tư chứng khoán	Có thể chỉ có trong kỳ này
Thu nhập khác	Thanh lý tài sản, khoản có tính vụ việc	Thường không lặp lại

Bốn điều cần nhớ:

Kết quả kinh doanh được ghi nhận toàn bộ trong kỳ báo cáo.
Doanh thu ghi nhận khi hàng chuyển giao cho người mua, không phải khi nhận tiền.
Vì vậy doanh thu không phải là tiền đã thu, chi phí không phải là tiền đã chi.
Doanh thu từ hoạt động kinh doanh chính mới là trọng yếu; doanh thu tài chính không phải trọng yếu.

KQKD tốt, chín muồi tốt và đi xuống

Tình trạng	Dấu hiệu
Tốt	Doanh thu và lợi nhuận gộp tăng tốt; lợi nhuận chủ yếu từ hoạt động chính; doanh thu tài chính và thu nhập khác nhỏ; biên lợi nhuận gộp và biên ròng ổn định hoặc tăng; lợi nhuận sau thuế ổn định hoặc tăng
Chín muồi tốt	Doanh thu đi ngang qua các năm; lợi nhuận gộp ổn định; chi phí tài chính giảm (dùng tiền trả nợ); lợi nhuận sau thuế ổn định hoặc tăng
Xấu	Doanh thu giảm sút; lợi nhuận gộp giảm mạnh; lợi nhuận ròng thấp và giảm mạnh
Đi xuống	Doanh thu và lợi nhuận không cùng chiều — doanh thu tăng mà lợi nhuận giảm; lợi nhuận đi xuống thảm hại

Ví dụ minh hoạ — số giả định để học

Hai công ty cùng lãi 100 tỷ

Đơn vị: tỷ đồng.

	Công ty A	Công ty B
Lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh chính	95	30
Lợi nhuận tài chính + thu nhập khác	5	70 (bán một toà nhà)
Lợi nhuận sau thuế	100	100
Biên lợi nhuận gộp 3 năm	24% → 25% → 25%	22% → 18% → 15%

Cùng con số 100 tỷ, nhưng A là lợi nhuận bền: đến từ hoạt động chính, biên lợi nhuận ổn định. B có 70% lợi nhuận đến từ một lần bán tài sản và biên lợi nhuận đang giảm — năm sau rất khó lặp lại. Nếu tính P/E bằng lợi nhuận 100 tỷ, B sẽ trông rẻ một cách giả tạo.

Báo cáo lưu chuyển tiền tệ: tiền đi đâu?

Lưu chuyển tiền tệ (LCTT) chia dòng tiền thành ba phần. Hãy nghĩ xem tiền vào đâu là tốt, ra đâu là tốt:

Dòng tiền	Gồm những gì	Dấu tốt	Vì sao
Kinh doanh (CFO)	Thu từ bán hàng, trừ chi nhà cung cấp, lương, lãi vay, thuế	Dương	Kinh doanh đẻ ra tiền thật
Đầu tư (CFI)	Mua sắm, xây dựng TSCĐ; góp vốn; thu thanh lý	Âm	Đang đầu tư mở rộng
Tài chính (CFF)	Đi vay, trả nợ gốc, phát hành cổ phiếu, trả cổ tức	Âm	Đang trả nợ, trả cổ tức

Nhận diện doanh nghiệp tốt qua dòng tiền

Doanh nghiệp tốt: CFO dương trong nhiều kỳ, đi cùng và song hành với lợi nhuận; CFF thường âm.
Sản xuất đang tăng trưởng: CFI âm lớn, nguyên nhân là "mua sắm, xây dựng TSCĐ" — đối chiếu bảng cân đối thấy XDDD hoặc TSCĐ tăng mạnh.
Bán lẻ đang tăng trưởng: HTK tăng mạnh nên CFO có thể âm — nhưng chỉ chấp nhận khi đúng là đang mở rộng.
Chín muồi: CFO dương lớn (lợi nhuận ổn định), CFI rất nhỏ, CFF âm lớn (có tiền đem trả nợ, trả cổ tức).

Ví dụ minh hoạ — số giả định để học

Lợi nhuận có biến thành tiền không?

Đơn vị: tỷ đồng, ba năm liên tiếp.

	Năm 1	Năm 2	Năm 3
Lợi nhuận sau thuế	200	230	260
CFO — công ty P	190	240	250
CFO — công ty Q	−40	−90	−150

P có tiền kinh doanh đi cùng lợi nhuận — dấu hiệu tốt. Q báo lãi tăng nhưng tiền kinh doanh âm ngày càng sâu; nếu Q không phải công ty bán lẻ đang mở cửa hàng ồ ạt thì đây là cờ đỏ: lợi nhuận có thể chỉ nằm trên giấy dưới dạng phải thu.

Khi đã thành thạo, nhiều người không cần đọc kỹ LCTT: nếu bảng cân đối và KQKD đều tốt thì dòng tiền thường cũng tốt. Số liệu muốn làm giả thường làm ở CĐKT và KQKD, và chỉ giả được trong thời gian ngắn — vì báo lãi thì phải nộp thuế, kinh doanh không tốt thì không thể có tiền nộp thuế lâu dài. Riêng doanh nghiệp tài chính (ngân hàng, chứng khoán) không cần đọc LCTT vì họ kinh doanh chính đồng tiền.

Báo cáo hợp nhất và báo cáo công ty mẹ

Chỉ tập đoàn có công ty con mới có hai loại báo cáo: hợp nhất và công ty mẹ (riêng). Cách ghi nhận phụ thuộc tỷ lệ sở hữu:

Tỷ lệ sở hữu	Quan hệ	Báo cáo hợp nhất ghi gì
Trên 50%	Công ty con	Toàn bộ doanh thu, lợi nhuận; tách phần lợi ích cổ đông không kiểm soát
20% – 49%	Liên doanh, liên kết	Lợi nhuận theo tỷ lệ sở hữu, không ghi doanh thu
Dưới 20%	Đầu tư tài chính	Chỉ ghi cổ tức nhận được

Ví dụ minh hoạ — số giả định để học

Tập đoàn A và công ty B

Tập đoàn A (chưa tính B): doanh thu 10.000, lãi sau thuế 2.000. Công ty B: doanh thu 6.000, lãi 1.000, trả cổ tức 500. Đơn vị: tỷ đồng.

A sở hữu B	Báo cáo hợp nhất của A	Báo cáo riêng công ty mẹ A
60% (con)	Doanh thu 16.000; lãi hợp nhất 3.000, trong đó cổ đông công ty mẹ 2.600 (2.000 + 60% × 1.000), cổ đông không kiểm soát 400	Chỉ ghi 300 cổ tức (60% × 500)
40% (liên kết)	Doanh thu 10.000; lãi từ liên kết 400 (40% × 1.000) → lãi 2.400	Chỉ ghi 200 cổ tức (40% × 500)
10% (đầu tư)	Doanh thu 10.000; chỉ ghi 50 cổ tức — bài giảng giả định trừ 20% thuế còn 40 → lãi 2.040	Như bên trái

Cùng một công ty B, lợi nhuận của A có thể là 2.040 hay 2.600 tuỳ cách sở hữu và loại báo cáo. Vì vậy khi định giá, hãy dùng lợi nhuận sau thuế của cổ đông công ty mẹ trên báo cáo hợp nhất.