Moats/Phương pháp/Bảng cân đối

Phương pháp · Bài 2 · đọc khoảng 7 phút

Đọc bảng cân đối kế toán

Bảng cân đối là nơi ta loại bỏ phần lớn công ty xấu chỉ trong vài phút. Bốn bước dưới đây giúp bạn biết tài sản có thanh khoản tốt không, nguồn vốn có an toàn không, và công ty đang mở rộng hay đã chín muồi.

Bảng cân đối kể chuyện gì?

Bảng cân đối kế toán (CĐKT) là ảnh chụp tài sản của doanh nghiệp tại một thời điểm. Nó luôn có hai vế bằng nhau:

Tài sản (ngắn hạn + dài hạn) = Nguồn vốn (nợ phải trả + vốn chủ sở hữu)

Những dòng ta sẽ dùng nhiều nhất:

Cùng một tài sản nhưng ghi khác nhau tuỳ mô hình kinh doanh: một toà nhà là hàng tồn kho với công ty bất động sản, nhưng là tài sản cố định với công ty sản xuất.

Nguyên tắc vàng: tính phù hợp

Trước khi tính tỷ lệ nào, hãy hỏi: doanh nghiệp thuộc ngành gì, và tài sản nào lẽ ra phải chiếm phần lớn?

• Bất động sản → hàng tồn kho phải lớn.
• Ngân hàng → khoản cho vay khách hàng phải lớn.
• Bán lẻ → hàng tồn kho lớn.
• Sản xuất nặng như thép → tài sản cố định lớn.

Cơ cấu phù hợp với ngành là tốt. Không phù hợp — đặc biệt là phải thu lớn bất thường — là xấu, có khi là dấu hiệu làm đẹp báo cáo. Bài giảng đưa ba ví dụ: BCG và FLC có khoản phải thu quá lớn so với ngành nghề nên bị xếp xấu; còn HPG (thép) có phải thu chỉ khoảng 10% tài sản và tài sản xây dựng dở dang rất lớn — phù hợp với một công ty đang xây nhà máy.

Quy trình 4 bước

Đây là quy trình Moats dùng để chấm bảng cân đối của mỗi mã.

1. Bước 1 — Tiền + đầu tư tài chính ngắn hạn. Nhiều là tốt, ít là xấu.
2. Bước 2 — Phải thu ngắn hạn / Tài sản ngắn hạn. ≤ 0,5 là tốt; > 0,5 là xấu. Nếu bước 1 và 2 cùng tốt → kết cấu tài sản thanh khoản tốt.
3. Bước 3 — Nợ vay ròng / Vốn chủ sở hữu. ≤ 0,6 là nguồn vốn an toàn; > 0,6 là rủi ro.
4. Bước 4 — Nếu đã là doanh nghiệp tốt (tài sản thanh khoản tốt và nguồn vốn an toàn), phân loại xem đó là tốt tăng trưởng hay tốt chín muồi.

Nợ vay ròng = Vay ngắn hạn + Vay dài hạn − Tiền và tương đương tiền − Đầu tư tài chính ngắn hạn

Thế nào là mở rộng tốt?

Doanh nghiệp sản xuất tăng trưởng tốt thường cho thấy:

1. Tài sản dở dang lớn đáng kể so với nguyên giá TSCĐ → khả năng cao đang mở rộng.
2. Tài sản dở dang tăng nhanh → đang xây dựng mở rộng nhanh.
3. Tài sản dở dang rất lớn so với nguyên giá TSCĐ → mở rộng rất mạnh.
4. Sau đó HTK tăng hoặc TSCĐ hữu hình tăng mạnh → nhà máy sắp hoặc đã đi vào sản xuất (bài giảng lấy ví dụ HPG giai đoạn đầu tư nhà máy 2018–2019).
5. Mở rộng có giữ được lợi thế cạnh tranh không: HTK tăng, doanh thu tăng và lợi nhuận tăng là tốt; nếu tỷ lệ lợi nhuận không tăng hoặc giảm là xấu.

Doanh nghiệp bán lẻ mở rộng tốt: HTK tăng mạnh so với cùng kỳ; TSCĐ có thể không tăng nếu không cần đầu tư cố định nhiều. Kiểm tra thêm số cửa hàng mở mới trong báo cáo thường niên và biên lợi nhuận gộp có giữ được không (ví dụ trong bài giảng: PNJ, TLG).

Để biết một công ty có thật sự mở rộng, hãy xem ba thứ: kế hoạch của ban lãnh đạo trong báo cáo thường niên, hành động cụ thể trên bảng cân đối (TSCĐ, XDDD, HTK), và mở rộng có đúng thế mạnh không (thép mở nhà máy thép, vận tải mua thêm tàu, bán lẻ mở cửa hàng).

Chín muồi tốt và chín muồi xấu

Logic rất tự nhiên: công ty chín muồi không cần mua thêm máy móc, doanh thu không tăng nên hàng tồn kho cũng không cần tăng; lợi nhuận làm ra không cần dùng để mở rộng nên được đem trả nợ. Nếu hàng tồn kho và nợ vay lại tăng, có điều gì đó không ổn.

Ba cờ đỏ trên bảng cân đối

Khoá học còn nhắc các ngưỡng tham khảo khác cho nguồn vốn ít rủi ro: nợ vay / VCSH dưới 1 lần, nợ vay ròng / VCSH dưới 0,5 lần, và kinh nghiệm chọn doanh nghiệp nợ vay thấp (dưới 30%). Moats dùng ngưỡng 0,6 của quy trình 4 bước làm mốc chính.

Bài tập trong khoá học

Đây là kết quả bài tập phân loại trong khoá học, ghi lại để bạn thấy cách lập luận. Đây là nhận định tại thời điểm làm bài, không phải đánh giá hiện tại của các mã này.

Nếu xấu → bỏ qua, không đầu tư. Nếu tốt → giải thích vì sao, rồi đọc tiếp sang báo cáo kết quả kinh doanh.